Diagnostyka raka piersi krok po kroku

Diagnostyka to proces związany z rozpoznawaniem chorób. W przypadku raka piersi, wczesne rozpoznanie rozwijającego się nowotworu ma kluczowy wpływ na pomyślność leczenia i  życie pacjentki. Dostępne metody i ścieżki diagnostyczne różnią się w zależności od charakterystyki badanej osoby.

Dostępne w Polsce ścieżki diagnostyczne różnią się. Głównym czynnikiem determinującym w większości przypadków jest wiek kobiety. Najczęściej rak piersi diagnozowany jest poprzez badania lekarskie, badania obrazowe oraz biopsję. Celem potwierdzenia albo wykluczenia raka piersi wykonuje się badania:

Dzięki wielu kampaniom społecznym i wzroście świadomości wśród kobiet, coraz więcej z nich regularnie przeprowadza samobadania piersi. Wykonywanie takich badań w domu zaleca się już kobietom od 20. roku życia. Wykonywane raz w miesiącu obserwacje piersi mogą pomóc we wczesnym wykryciu niepokojących zmian i rozpoczęciu dalszej diagnozy.

Szczególną uważnością powinny wykazywać się kobiety z udowodnionym obciążeniem genetycznym. Dziedziczone zachorowania stanowią około 10% ogółu chorób nowotworowych piersi. Identyfikacja potencjalnego obciążenia genetycznego wykonywana jest poprzez ocenę mutacji genów BRCA-1 i BRCA-2. Zachorowalność na raka piersi wśród kobiet obciążonych tą mutacją wynosi 85%, a na raka jajnika 45%. Lekarz specjalista może zlecić wykonanie zbadania obciążenia kobietom, u których w wywiadzie lekarskim wykazano historię zachorowań na nowotwór raka piersi lub jajnika wśród krewnych I stopnia (matka, siostra lub córka) lub krewnych II stopnia, u których nowotwór rozwinął się przed 40. rokiem życia. Wiele przypadków nowotworowych w rodzinie również mogą oznaczać mutacje genowe, choć niekoniecznie w kierunku nowotworów piersi, ale także innych (np. raka jelita grubego lub żołądka).

Badania genetyczne pod kątem mutacji wykonuje się w ośrodkach specjalistycznych zajmujących się leczeniem nowotworów piersi – Breast Unit oraz poradniach genetycznych.. Wykrycie istniejącej mutacji zdecydowanie zwiększa przeżywalność wśród obciążonych kobiet, pozwalając na wprowadzenie odpowiedniej profilaktyki jeszcze przed rozwojem nowotworu.

Wśród nosicielek mutacji genów, szczególnie wśród młodych kobiet, zaleca się regularne przeprowadzenia badań rezonansem magnetycznym. Czułość badania wynosi nawet 90%. Badania mammograficzne w przypadku osób młodych, ze względu na większą ilość tkanki gruczołowej niż u kobiet dojrzałych, są znacznie mniej dokładne i wynoszą zaledwie 40%. Wśród kobiet obciążonych genetycznie rak charakteryzuje się gorszymi parametrami histologicznymi (częściej rozwija się rak o 3 stopniu złośliwości oraz częściej występuje brak ekspresji receptorów estrogenowych i progesteronowych, przez co jest trudniejszy do leczenia). W przypadku takich pacjentek jak najwcześniejsze zdiagnozowanie i przystąpienie do terapii jest kluczowe w walce z nowotworem.

W przypadku kobiet młodych, przed 35. rokiem życia, diagnostyka opiera się przede wszystkim na regularnym samobadaniu piersi pod kątem rozwijających się zmian. W diagnostyce raka piersi dominuje badanie USG. Wiele kobiet myli je z mammografią, są to jednak dwa różne badania opierające się na innym sposobie obrazowania.  Piersi kobiet młodych zbudowane są w przeważającej mierze z tkanki gruczołowej, a dzięki używanym w USG falom ultradźwiękowym obrazowanie młodej piersi jest dokładne. Badanie pozwoli na ocenę stanu gruczołu sutkowego i zidentyfikowanie zmian chorobowych. Badanie jest całkowicie bezpieczne i może być wielokrotnie powtarzane.

W przypadku wykrycia niepokojących zmian kobieta powinna niezwłocznie udać się do lekarza pierwszego kontaktu, który przeprowadzi wstępny wywiad i badanie palpacyjne. Po badaniu lekarz może wystawić kartę DiLO wraz ze skierowaniem do specjalisty. Więcej nt. szybkiej ścieżki diagnostyki i leczenia onkologicznego przeczytasz na końcu tego artykułu.

Kobietom po 35-40. roku życia zaleca się regularne poddawanie się badaniom mammograficznym. Piersi kobiet dojrzałych zbudowane są inaczej niż piersi kobiet młodych i tych, które nie zaszły w ciążę. Jest to najpopularniejszy typ badania obrazowego  w przypadku raka piersi i jeden z najskuteczniejszych sposobów diagnozowania go. Mammografię wykonuje się w dwóch projekcjach: górno-dolnej oraz skośnej. Jest badaniem szybkim i prostym, bez potrzeby dodatkowych przygotowań do jego przeprowadzenia. Dawka promieniowania potrzebna do wykonania badania jest przybliżona do tej stosowanej w prześwietleniach dentystycznych. Badaniom mammograficznym powinny towarzyszyć regularne samobadanie piersi oraz wizyty kontrolne u specjalisty.

Kobiety pomiędzy 50. a 69. rokiem życia powinny zgłosić się na bezpłatne badanie mammograficzne organizowane w ramach Populacyjnego Programu Wczesnego Wykrywania Raka Piersi co 2 lata. W uzasadnionych przypadkach, po otrzymaniu pisemnego wskazania, badanie powinno się powtarzać co rok. W Gdyni mammografie można wykonać w pracowniach stacjonarnych (więcej informacji tutaj: https://zdrowie.gdynia.pl/rakpiersi/aktualnosci/badania-mammograficzne-w-gdyni/) oraz w mobilnych punktach, których miejsca stacjonowania można sprawdzić poprzez kontakt telefoniczny z Pomorskim Oddziałem NFZ lub tutaj: https://zdrowie.gdynia.pl/rakpiersi/aktualnosci/etiam-lorem /.

Po badaniu obrazowym zazwyczaj wykonywana jest biopsja wykrytego guza. Badanie wykonuje się przy pomocy igły w trakcie badania USG (w przypadku, gdy guz nie jest widoczny w badaniu USG, do kontroli używa się mammografu lub rezonansu magnetycznego). Badanie obrazowe pozwala na pobranie tkanki z właściwego obszaru piersi. Biopsja pozwala na zebranie krytycznych informacji o rodzaju nowotworu. Podczas biopsji często umieszcza się znacznik – ułatwia on chirurgom usunięcie zmian nowotworowych podczas późniejszej terapii chirurgicznej. Dokładność badania mammograficznego jest wysoka i wynosi około 95%.

Od 2015 roku w Polsce funkcjonuje „Karta diagnostyki i leczenia onkologicznego (zwana potocznie „zieloną kartą DiLO”) wraz z pakietem onkologicznym, czyli zbiorem przepisów prowadzących do poprawy diagnostyki i usprawnienia procesu leczenia nowotworu. Przyspieszona terapia onkologiczna skierowana jest do pacjentek z podejrzeniem lub ze zdiagnozowanym nowotworem złośliwym. W ramach DiLO nie funkcjonują ograniczenia wiekowe.

Narodowy Fundusz Zdrowia nie stosuje limitów w przeprowadzanych badaniach diagnostycznych i  leczeniu wykonywanym w ramach pakietu onkologicznego. Dzięki temu pacjentki mają zagwarantowane leczenie onkologiczne.

Otrzymanie karty DiLO oznacza przyznanie priorytetu pacjentce w diagnostyce onkologicznej i dostępie do metod leczenia nowotworu. Warto pamiętać, że „szybka ścieżka onkologiczna” może być zrealizowana w placówkach, które mają podpisany kontrakt na pakiet onkologiczny z NFZ. Placówki te są oznaczone logotypem DiLO z podpisem „Szybka terapia onkologiczna”. Karty DiLO nie można otrzymać w prywatnych gabinetach lekarskich.

Kartę DiLO można otrzymać od lekarza pierwszego kontaktu razem ze skierowaniem do lekarza specjalisty. Warto pamiętać, że w ramach karty lekarz rodzinny może zlecić badania diagnostyczne pod kątem raka piersi bez wcześniejszej konsultacji ze specjalistą. Kartę tę może również wydać lekarz specjalista w ramach Ambulatoryjnej Opieki Specjalistycznej.

W 2019 roku w Polsce zostało uregulowane funkcjonowanie Breast Cancer Units (BCU), czyli wyspecjalizowanych jednostek przeznaczonych dla pacjentów z rakiem piersi, zapewniających kompleksową diagnostykę oraz indywidualny proces leczenia onkologicznego. W ośrodkach przyjmują lekarze różnych specjalności, m.in. onkolodzy, chirurdzy onkologiczni, specjaliści od chemioterapii i radioterapii, psycholodzy kliniczni i rehabilitanci.

Taki model organizacji opieki nad pacjentami onkologicznymi funkcjonuje w wieku krajach. W Polsce jeszcze przed wdrożeniem przepisów dotyczących BCU działa kilka ośrodków, stosujących się do międzynarodowych standardów w tym zakresie.

Centrum Diagnostyki i Leczenia Chorób Piersi (Breast Unit) w Szpitalu Morskim im. PCK w Gdyni (Szpitale Pomorskie sp. z o.o.) to pierwszy na Pomorzu ośrodek z akredytacją Międzynarodowego Towarzystwa Chorób Piersi, którą otrzymał w 2017 r. Ośrodek dysponuje nowoczesnym i pełnym zapleczem organizacyjno-technicznym, umożliwiającym prowadzenie wszystkich etapów diagnostyki, leczenia oraz rehabilitacji chorych na raka piersi. Więcej na ten temat znajdziesz tutaj: https://zdrowie.gdynia.pl/rakpiersi/aktualnosci/oferta-badan-w-ramach-programu-profilaktyki-raka-piersi/